Αρκετά ισχυρά θεμέλια διαθέτει πλέον η ελληνική οικονομία ώστε να αντέξει ένα βραχυχρόνιο γεωπολιτικό σοκ, όπως μια σύγκρουση λίγων εβδομάδων στη Μέση Ανατολή, εκτίμησε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, Γιάννης Στουρνάρας, σε σημερινή εκδήλωση της Αμερικανικής Ελληνικής Εκπαιδευτικής Προοδευτικής Ενωσης (AHEPA).
Στην ομιλία του στη Φρανκφούρτη, ο κ. Στουρνάρας είπε ότι εφόσον οι τιμές ενέργειας αποκλιμακωθούν, η ανάπτυξη αναμένεται να διαμορφωθεί περίπου στα ίδια επίπεδα με πέρυσι (2,1%), υπερβαίνοντας εκ νέου τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και συμβάλλοντας έτσι στην περαιτέρω σύγκλιση με τα ευρωπαϊκά επίπεδα εισοδήματος.
Τόνισε όμως ότι το εξωτερικό περιβάλλον παραμένει εύθραυστο, με τη γεωπολιτική αστάθεια, την αβεβαιότητα και το ενδεχόμενο περαιτέρω κλιμάκωσης του πολέμου μεταξύ άλλων να αποτελούν σημαντικούς κινδύνους εκτροχιασμού των προβλέψεων. Οπως έχουν προειδοποιήσει κι άλλοι κεντρικοί τραπεζίτες τις τελευταίες ημέρες, ο κ. Στουρνάρας αναφερόμενος γενικά στην Ευρωζώνη είπε ότι αν ο πόλεμος παραταθεί, είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη.
Στην ομιλία του, η οποία εστίασε στα διδάγματα της ελληνικής κρίσης για το ευρωπαϊκό μπλοκ, ο διοικητής της ΤτΕ είπε ότι η Ελλάδα έχει μετατοπίσει την προσοχή της από την ανάκαμψη στη «στρατηγική επιτάχυνση», με κύριο στόχο τη διασφάλιση της σύγκλισης με την Ευρωζώνη. Με φόντο τον αυξανόμενο γεωπολιτικό ανταγωνισμό και την τεχνολογική πρόοδο, που διαμορφώνουν όλο και περισσότερο την παγκόσμια τάξη, «η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί ταχύτερη κάλυψη του εναπομείναντος επενδυτικού κενού έναντι της Ευρωζώνης, διατήρηση των κερδών παραγωγικότητας μέσω επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες, συνέχιση της υλοποίησης μεταρρυθμίσεων, καθώς και αποτελεσματική κινητοποίηση και κατανομή εγχώριων πόρων, πόρων της Ε.Ε. και του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά και άμεσων ξένων επενδύσεων, ιδίως σε τομείς που παράγουν διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες».
Ειδικότερα, τόνισε, η μακροοικονομική, δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα πρέπει να παραμείνουν κεντρικός πυλώνας της οικονομικής στρατηγικής, ενώ καθοριστική χαρακτήρισε και την κινητοποίηση των επενδύσεων. Επιπλέον, τόνισε, η Ελλάδα πρέπει να αντιμετωπίσει την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση όχι ως υποχρεώσεις αλλά ως στρατηγικές ευκαιρίες ανταγωνιστικότητας.
Με αυτές τις προϋποθέσεις «η Ελλάδα βρίσκεται σε θέση όχι μόνο να διατηρήσει την ανάκαμψη, αλλά και να περάσει σε μια φάση διαρκώς υψηλότερου ποσοστού επενδύσεων, αύξησης της παραγωγικότητας και ενίσχυσης της οικονομικής ανθεκτικότητας», είπε ο Γιάννης Στουρνάρας.
Κάνοντας μια αναδρομή για το πώς η Ελλάδα οδηγήθηκε στην κρίση και αναλύοντας τον αντίκτυπο των τριών μνημονίων, ο κ. Στουρνάρας είπε ότι η εμπειρία της κρίσης παραμένει επίκαιρη μέχρι και σήμερα. Περίοδοι σύγκρουσης, όπως αυτή που συμβαίνει στη Μέση Ανατολή, τείνουν να επιφέρουν δημοσιονομικές πιέσεις, αναταράξεις στην ενέργεια και γενικά αβεβαιότητα, «καθιστώντας την ορθή δημοσιονομική διακυβέρνηση και τον συντονισμένο χειρισμό κρίσεων ακόμη πιο αναγκαία», τόνισε.
Εναρκτήρια Ομιλία Ιωάννη Σταμάτη, AΧΕΠA Φρανκφούρτη
Καλησπέρα, Διοικητά Στουρνάρα, guten Abend Herr Bundesbankpräsident Professor Nagel, Καλησπέρα κυρίες και κύριοι,
Ονομάζομαι Ιωάννης Σταμάτης και έχω την τιμή να υπηρετώ ως Πρόεδρος του Τμήματος Φρανκφούρτης της AHEPA. Είναι με μεγάλη χαρά που σας καλωσορίζω όλους σε αυτή την ξεχωριστή εκδήλωση απόψε.
Η AHEPA είναι μια αδελφότητα με πλούσια ιστορία άνω των 100 ετών, που ιδρύθηκε με δέσμευση στα πολιτικά δικαιώματα και με αξιοσημείωτη κληρονομιά φιλανθρωπικών επιτευγμάτων. Από τη λειτουργία νοσοκομείων μέχρι τη σημαντική υποστήριξη ορφανών παιδιών, η AΧΕΠA προσπάθησε πάντα να κάνει ουσιαστική διαφορά στην κοινωνία.
Ας στρέψουμε όμως την προσοχή μας στο πρόγραμμα της σημερινής βραδιάς. Είμαστε πραγματικά τιμημένοι που μας συνοδεύει ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Καθηγητής Ιωάννης Στουρνάρας, ο οποίος αποδέχθηκε ευγενικά την πρόσκλησή μας να μιλήσει απόψε. Σας ευχαριστούμε, Καθηγητά Στουρνάρα, για αυτή τη μεγάλη τιμή. Είμαστε επίσης βαθιά ευγνώμονες για την παρουσία του Καθηγητή Joachim Nagel, Προέδρου της Bundesbank, και τον ευχαριστούμε που είναι μαζί μας απόψε.
Απόψε θα έχουμε το προνόμιο να ακούσουμε όχι μόνο την ιστορία ενός έθνους που πλοηγήθηκε μέσα από μια σοβαρή οικονομική κρίση, αλλά και να αποκτήσουμε πολύτιμες γνώσεις για το μέλλον της Ευρώπης – ιδιαίτερα σε αυτούς τους ταραχώδεις γεωπολιτικούς και οικονομικούς καιρούς.
Η ομιλία αυτής της βραδιάς θα μας πάρει σε ένα ταξίδι – ένα ταξίδι μέσα από τις τεράστιες προκλήσεις που αντιμετώπισε ένα έθνος σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους της ιστορίας του. Ωστόσο, αυτό δεν είναι απλώς μια αναδρομή στο παρελθόν. Είναι επίσης μια ευκαιρία να αντλήσουμε διδάγματα από αυτές τις εμπειρίες, διδάγματα που μπορούν να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε καλύτερα τις κρίσεις του σήμερα και να προετοιμαστούμε για αυτές του αύριο.
Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικές αβεβαιότητες, οικονομικές εντάσεις και προκλήσεις, είναι πιο σημαντικό από ποτέ να σταματήσουμε και να αναλογιστούμε: Τι μπορούμε να μάθουμε από το παρελθόν; Πώς μπορούμε να συνεργαστούμε για να οικοδομήσουμε ένα πιο ανθεκτικό, ενωμένο και βιώσιμο μέλλον;
Σας ενθαρρύνω όλους να ακούσετε με ανοιχτό πνεύμα και να αφήσετε τον εαυτό σας να εμπνευστεί. Τα θέματα που θα εξερευνήσουμε απόψε είναι μεγάλης σημασίας για όλους μας ως πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως μέλη μιας παγκόσμιας κοινότητας και ως άτομα που δεσμεύονται στην αναζήτηση λύσεων για ένα καλύτερο αύριο.
Σας εύχομαι σε όλους μια εμπνευσμένη και εποικοδομητική βραδιά.
Ευχαριστώ!
Βασικά Περιεχόμενα της Ομιλίας
1. Προέλευση της Κρίσης
Η Ελλάδα απόλαυσε ισχυρή ανάπτυξη μετά την ένταξή της στην ευρωζώνη το 2001, τροφοδοτούμενη από φθηνό δανεισμό και πιστωτική επέκταση. Ωστόσο, τα κριτήρια του Μάαστριχτ εστίασαν στην ονομαστική σύγκλιση (πληθωρισμός, ελλείμματα, επιτόκια) χωρίς να απαιτούν βαθιές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας, τις συντάξεις, τη δημόσια διοίκηση ή τη θεσμική ικανότητα. Η δημοσιονομική πολιτική έγινε υπερβολικά επεκτατική στα τέλη της δεκαετίας του 2000, οι πραγματικοί μισθοί ξεπέρασαν την παραγωγικότητα, και το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης εκτοξεύθηκε στο 15% του ΑΕΠ το 2009, ενώ το δημόσιο χρέος έφτασε στο 128% του ΑΕΠ.
2. Φύση της Κρίσης
Σε αντίθεση με άλλα μέλη της ευρωζώνης, η κρίση της Ελλάδας δεν ήταν εξαρχής τραπεζική κρίση – ήταν κρίση κρατικού χρέους που στη συνέχεια μεταδόθηκε στον τραπεζικό τομέα μέσω ζημιών σε κρατικά ομόλογα, αποσύρσεων καταθέσεων και έκρηξης μη εξυπηρετούμενων δανείων.
3. Προγράμματα Προσαρμογής και το Κόστος τους
Η Ελλάδα εφάρμοσε τρία διαδοχικά προγράμματα οικονομικής προσαρμογής από το 2010 και μετά, επιτυγχάνοντας σημαντική σταθεροποίηση: το πρωτογενές έλλειμμα 10,1% του ΑΕΠ (2009) μετατράπηκε σε πλεόνασμα που υπερέβαινε το 4% του ΑΕΠ μέχρι το 2018, και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε κατά περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες. Ωστόσο, η προσαρμογή ήταν έντονα μετωπική (frontloaded), βασίστηκε υπερβολικά σε φορολογικές αυξήσεις αντί για φιλικές προς την ανάπτυξη μεταρρυθμίσεις, και η αλληλουχία – οι αγορές εργασίας μεταρρυθμίστηκαν πριν από τις αγορές προϊόντων – μείωσε τους μισθούς ταχύτερα από τις τιμές, συνθλίβοντας την κατανάλωση των νοικοκυριών. Μεταξύ 2008 και 2016, η Ελλάδα έχασε πάνω από το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της, η ανεργία αυξήθηκε κατά 16 ποσοστιαίες μονάδες και σημειώθηκε μαζική διαρροή εγκεφάλων (brain drain).
4. Επτά Βασικά Διδάγματα
Τα κρίσιμα συμπεράσματα:
– Η πολιτική ιδιοκτησία και αξιοπιστία είναι απαραίτητες· ο λαϊκισμός καθυστερεί τις μεταρρυθμίσεις.
– Οι δημοσιονομικές και εξωτερικές ανισορροπίες πρέπει να διορθώνονται πριν γίνουν μη βιώσιμες.
– Η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να είναι συμβατή με τους στόχους της νομισματικής πολιτικής.
– Η αλληλουχία και ο σχεδιασμός των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων έχουν τεράστια σημασία – η εσωτερική υποτίμηση είναι αργή και κοινωνικά δαπανηρή.
– Η εποπτεία του τραπεζικού τομέα και η έγκαιρη διαχείριση μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι ουσιώδεις.
– Η αρχιτεκτονική της νομισματικής ένωσης χρειάζεται ισχυρό επιμερισμό κινδύνων, εργαλεία διαχείρισης κρίσεων και συντονισμένη εποπτεία (π.χ. ESM, OMT, HFSF, πρόγραμμα «Ηρακλής»).
– Τα προγράμματα προσαρμογής πρέπει να εξισορροπούν τη δημοσιονομική πειθαρχία με τη στήριξη της ανάπτυξης, και οι δημόσιες επενδύσεις πρέπει να προστατεύονται από τις περικοπές λιτότητας.
5. Τρέχουσα Οικονομική Επίδοση και Προοπτικές
Η Ελλάδα έχει γίνει μία από τις ισχυρότερες οικονομίες της ευρωζώνης από το 2019. Το 2025, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,1%, σημαντικά πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης του 1,4%, με κινητήριες δυνάμεις την ιδιωτική κατανάλωση, τις επενδύσεις (ενισχυμένες από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, RRF) και τις καθαρές εξαγωγές. Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων έπεσε από 49% (2016) σε 3,3% (τέλος 2025), η ανεργία μειώθηκε στο 8,9% (μονοψήφιο ποσοστό για πρώτη φορά από την αρχή της κρίσης), και το δημόσιο χρέος προβλέπεται να φτάσει περίπου στο 138% του ΑΕΠ το 2026, σε πτωτική τροχιά.
6. Επιτακτικές Ανάγκες σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο
Οι εθνικές μεταρρυθμίσεις από μόνες τους δεν αρκούν:
– Ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης (συμπεριλαμβανομένου ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Εγγύησης Καταθέσεων).
– Δημιουργία μιας Ένωσης Αποταμίευσης και Επενδύσεων.
– Έκδοση περισσότερου κοινού ευρωπαϊκού χρέους για κοινούς σκοπούς (άμυνα, πράσινη ενέργεια, στρατηγικές επενδύσεις), βασιζόμενοι στο μοντέλο του NGEU.
– Εφαρμογή των συστάσεων των εκθέσεων Letta και Draghi για την εμβάθυνση της Ενιαίας Αγοράς και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
– Αντιμετώπιση της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης ως στρατηγικών ευκαιριών για την ανταγωνιστικότητα.
7. Γεωπολιτικό Πλαίσιο
Επιτακτική ανάγκη για ευρωπαϊκή ενεργειακή ανεξαρτησία και θεσμική μεταρρύθμιση.